الَلهُمَ كُن لِوَليِكَ الحُجَةِ بنِ الحَسَنِ ، صَلَواتُكَ عَليهِ وَ عَلي آبائِهِ في هذِه الساَعةِِ وَ في كُل ساعةٍ وَلِيّاً وَحافِظاً وَ قائِداً وَ ناصِراً وَ دَليلاً وَ عَينًا حَتي تُسكِنَهُ اَرضَكَ طَوعًا وَتُمَتِعَّهُ فيها طَويلاً

بازدید کننده محترم برای مشاهده لیست کامل مطالب سایت فالگو به صفحه اصلی سایت مراجعه نمائید

دانستنی هایی در رابطه با خواب و رویا

در پشت چشمان بسته چه اتفاقاتی در حال وقوع است ؟

آیا تاکنون به چشمان بسته افراد خواب نگریسته اید و از اینکه آنها واقعا در چه وضعیتی هستند در تعجب و حیرت مانده اید؟ وضعیت ظاهری افراد خواب چنین اطلاعاتی را به ما نمیدهد .

تنفس کند وآرام، تکان خوردن گاه وبی گاه چشم ها، اما در کل تصویری تماما آرامش و سکون.

زمانی که افراد خواب هستند، اتفاقاتی دردرون آنها در حال رخ دادن است که ما با چشمان خود قادر به دیدن آنها نیستیم.

طبق تصور عمومی خواب زمانی برای استراحت جسم میباشد اما این تفکر تا اندازه ای صحیح است زیرا خواب هم میتواند یک فرآیند فعال باشد که در آن مغز به طور قابل ملاحظه ای فعال است حتی اگر بدن بی حرکت و بدون جنبش باشد.

چه اتفاقاتی در حین خواب رخ میدهد؟

هنوز مطالب زیادی راجع به خواب هست که به صورت ناشناخته باقیمانده است اما به طورکلی متخصصان فرآیند خواب را به دو طبقه کلی تقسیم میکنند.

این تقسیم بندی طبق مشاهده ای که از افراد خواب صورت گرفته و ثبت فعالیت الکترونیکی مغز آنها در حین خواب میباشد :

¤ خواب بدون حرکت چشم

¤ خواب همراه با حرکت سریع چشم ها

در طول این نوع خواب ، خواب دیدن رایج است ، ماهیچه ها غیر فعال هستند و فعالیت الکتریکی مغز مانند زمان بیداری است ، فشار خون ، قلب و سرعت تنفس ممکن است به صورت ناگهانی و برای مدتی از زمان افزایش یابد ، درست مانند زمان بیداری.

در طول 8 ساعت خواب نرمال فرد از حالت بیداری وارد مرحله یک و خواب بدون حرکت سریع چشم سپس مرحله 2،3،4 و نهایتا" در ساعات اولیه وارد مرحله خواب همراه حرکات سریع چشم میشود ...

به مرور زمان یعنی همزمان با گذر عمر انسان ساعت هوشیاری فرد افزایش یافته و مراحل عمیق خواب بدون حرکت چشم کاهش میابد.

چرا میخوابیم ؟

عملکرد یا فرآیند خواب تقریبا به طور کامل شناخته شده اما محققان بر این باورند که خواب با حرکت سریع چشم برای حفظ حافظه و یا شاید عملکرد مغز در لحظات بحرانی مفید و در عین حال مهم است.

طی آزمایشات انجام شده روی جوندگان دسته ای که با فقدان شدید خواب مواجه شدند بعد از چند هفته مردند.

در عین حال خواب بدون حرکت سریع چشم فرآیندی مهم در ترمیم انرژی و توانایی تمرکز در طول روز است .

بعضی تئوری ها در مورد خواب سعی در توضیح این فرآیند به صورت زیر دارند :

یک فرآیند تجدید قوا کننده برای بدن و مغز در ساعات بعد ، یک روش برای کاهش مصرف انرژی یا ذخیره انرژی برای فعالیت ها در طول روز است.

نتایج بی خوابی

خیلی سخت میتوان میزان خواب مورد نیاز را بیان نمود زیرا افراد متفاوت به مقدار متفاوت خواب برای تجدید قوا نیاز دارند.

متخصصان خواب ، میزان کافی خواب برای هر فرد را ساعاتی حساب میکنند که فرد به طور نرمال بدون استفاده از ساعت هوشیاری یا به عبارت دیگر تنظیم ساعت برای بیدارشدن به خواب رفته و سپس بیدار میشود.

بنابر این میزان خواب بسته به نیاز بدن هر فرد متفاوت است .

یک روش دیگر برای تعییین میزان ساعت مورد نیاز برای خواب مقداری از خواب است که فرد بعد از بیدارشدن کاملا احساس هوشیاری و آرامش و تجدید قوا برای روزبعد دارد.

درهر حال به خاطر داشته باشید که تنها مقدار ساعت خواب مهم نیست بلکه کیفیت و چگونگی خواب نیز حائز اهمیت است.

کمبود خواب یا خواب بدون کیفیت باعث بروز بعضی اختلالات مثل اختلال در حافظه کوتاه مدت، قدرت تمرکز، افسردگی، اضطراب، عصبانیت، فقر انرژی میگردد.

به طور خلاصه کیفیت زندگی و کار به طور بارز و آشکاری تحت تاثیر خواب ناکافی و بی کیفیت واقع میگردد و برعکس بسیاری از این مشکلات با داشتن خواب آسوده و کافی مرتفع میگردد.

در مورد حیوانات آزمایشگاهی مشخص شده که کمبود خواب باعث کاهش عملکرد سیستم ایمنی بدن و آسیب پذیری بیشتر در مقابل عفونت ها میباشد که البته صحت این واقعه در مورد انسان هنوز مشخص نشده است.

بیش از 80 نوع اختلال خواب وجود دارد که در 4 دسته بندی کلی قابل توضیح است :

بدخوابی : بی خوابی، خواب آلودگی در طول روز، زمان خواب و بیداری غیر عادی و یا بررسی اثر الکل و یا بعضی داروهای موثر در بی خوابی.

شبه خواب : در این طبقه بندی بعضی از رفتارهای غیر طبیعی در حین خواب ، البته بدون خواب آلودگی یا بی خوابی گسترده ، جای میگیرد ؛ مثل راه رفتن در خواب یا ترس و وحشت در شب.

اختلالات روانپزشکی خواب: در این طبقه شرایطی که باعث برهم زدن خواب میشود مثل اضطراب، افسردگی، بیماری پارکینسون، جنون و یا بیماری ریفلاکس معده روده جای میگیرد.

مشکلات خواب که به طور واضح قابل دسته بندی نیست : یا به عبارتی متخصصان درمورد علل و ریشه آنها اتفاق نظر ندارند ، مثل اختلالات خواب در حاملگی و یا تعریق بی دلیل و بسیار زیاد در حین خواب.

چند پیشنهاد ساده و عملی برای داشتن خوابی راحت در طول شب :

بعضی تغییرات که توسط خود شما صورت می گیرد کمک قابل توجهی برای بهبود کیفیت خواب در شب خواهند بود .

متخصصان خواب به این علم بهداشت خواب گویند و این پیشنهادات برای هرکس که دچار مشکل خواب است قابل تجویز میباشد :

¤ برنامه مشخصی برای زمان خواب و بیداری خود تنظیم کرده و در مورد آن ثابت قدم باشید مثلا تنها زمانیکه احساس خواب آلودگی میکنید به تختخواب رفته اما سعی کنید که در ساعت مشخصی به خواب بروید و بیدار شوید.

¤ سعی کنید در هنگام خوابیدن یه یک آهنگ یا صدای یکنواخت مورد علاقه خود گوش دهید.

¤ مصرف الکل و کافئین را کاهش دهید از خوردن کافئین در بعد ازظهر اجتناب کنید و از خوردن الکل به عنوان مسکن قبل از خواب خودداری کنید.

¤ از یک پرده ضخیم برای پنجره اتاق خواب خود استفاده نمایید تا از ورود نور زودتر از زمان بیداری شما ممانعت کند.

¤ داروهای خود را بررسی کنید زیرا بعضی از داروها باعث ایجاد اختلال در خواب میشود بنابر این با پزشک خود در این مورد مشورت کنید.

¤ حداقل چند ساعت قبل از زمان خواب از انجام تمرینات سنگین اجتناب کنید.

¤ از خوردن غذاهای سنگین یا نوشیدنی فراوان 1 تا 2 ساعت قبل از خواب اجتناب کنید و ...

تاگفته هایی در مورد کیفیت و عملکرد خواب

هنوز تاگفته های زیادی در مورد کیفیت و عملکرد خواب وجود داردو یا اینکه اصلا چرا میخوابیم اما یک چیز واضح است و آن اینکه خواب فرایندی کاملا غیر فعال برای بدن نیست بلکه در مراحلی از خواب بدن همچون زمان بیداری فعال است.

بنابراین از این به بعد زمانیکه به یک فرد خواب نگاه میکنید این را درنظر داشته باشید که در پشت ظاهر آرام و راحت او اتفاقات زیادی در حال وقوع است.

بگذارید این راز سرگشوده را تکرار کنیم:

خواب دیدن در واقع ارتباط چندانی به خوابیدن ندارد، بلکه به بیدار شدن مربوط است.

رویاها، چشمان ما را به روی چالش ها و فرصتهایی که در پیش داریم میگشایند و وسیله ای هستند که آنچه باید بدانیم را به ما میگویند و از کارهایی که باید انجام دهیم آگاهمان میسازند.

در طی تاریخ از جادوگران باستانی گرفته تا کتاب مقدس و فروید ، زنان و مردان مجذوب رویاهای خود شده و به معنای نهانی آنها اندیشیده اند.

مطالعات جدید نشان میدهند که خواب دیدن، کاربردی واقعی و سودمند دارد و همچنین میتواند تخیل ما را به اشکال غیر منتظره ای تقویت کند و بهتر از همه اینکه برای خواب دیدن، شخص نباید مهارت چندانی داشته باشد و توانایی رویا دیدن در دسترس همه هست.

مطالعات اخیر بر این نکته تاکید میکند که همه ما حتی کسانی که هرگز رویاهایشان را به یاد نمی آورند هر شب به مدت 90 دقیقه تا 3 ساعت خواب میبینیم که در 4 یا 5 دوره اتفاق می افتد.

تصاویر MRI و اسکنهایPET نشان میدهند که در هر بخش از خواب دیدن، نواحی خاصی از مغز شروع به کار میکند و تصاویر رویایی را برای ما به همراه میاورد.

تا همین چند وقت اخیر، بسیاری از دانشمندان با این نظر که رویاها دارای معنایی عمیق و غنی هستند، مخالف بودند و در عوض اعتقاد داشتند که رویاها توسط شلیک های اتفاقی ساقه مغز هنگام خواب REM (حرکات سریع چشم) به وجود می آیند اما شواهد متعدد نشان دادند که رویاها میتوانند در مراحل دیگر خواب که مراکز احساسی و بصری بالاتر مغز فعال میشوند نیز آغاز شوند.

این امر نشان میدهد که رویا، نتیجه غریب یک روند بیولوژک بی معنا نیست بلکه توسط آن قسمت از مغز که مرتبط با انگیزه، اهداف و امیال است، تولید میشود.

رویاها میتوانند با بقا و رهایی از مرگ مرتبط باشند ، بنا به فرضیه یک استاد روانشناسی فنلاندی به نام آنتی روونسو (Antti Revonsuo)، خواب دیدن در تکامل انسان نقشی مرکزی دارد.

کاربرد بیولوژیکی یک رویا ، شبیه سازی وقایع تهدید آمیز و ایجاد موقعیتی برای تمرین روبرو شدن با عامل تهدید کننده و اجتناب از آن است.

به این ترتیب، خواب های ما میتوانند هشداری درباره چالش های آینده بوده و امکان تمرین واکنشهای مفید از جمله کنار رفتن از مسیر خطر را در اختیار ما بگذارند.

او حکایت میکند که شبی خواب یک تصادف اتوموبیل را بر روی تپه ای در نیویورک دیدم و چند هفته بعد که در همان تپه رانندگی میکردم، ناگهان متوجه پیچی در جاده شدم که تا قبل از آن توسط کامیون جلوی من از دید پنهان مانده بود ، ناگهان خوابم را به یاد آوردم و به قدری سرعتم را کم کردم که با توقف کامل تفاوت چندانی نداشت، به این ترتیب از برخورد رو در رو با یک تریلی 18 چرخ نجات یافتم.

رویاها میتوانند به ما درباره خطرات درونی نیز هشدار دهند ، آنها میتوانند از درون بدنمان گزارش داده و به ما بگویند که برای سالم شدن چه کنیم.

مری اگنس تومی (Mary Agnes Twomey)، یک پرستار اهل بالتیمور، خواب دید که در درون بدن خود به گردش مشغول است و متوجه شد که درونش مانند دیگ بخاری است که هر لحظه در خطر انفجار قرار دارد ، او به محض بیدار شدن به پزشک مراجعه کرد و متوجه شد که زخم معده دارد و باید بلافاصله تحت درمان قرار بگیرد.

افراد دیگری هم هستند که میگویند در خواب از ابتلا به بیماریهایی از سرطان گرفته تا نارسایی قلب آگاه شده اند.

حقیقات ثابت کرده اند که شما خواه رویاها را به عنوان یک هشدار بپذیرید یا خیر، آنها در هر صورت نقشی بسیبار حیاتی در یادگیری و حافظه ما بر عهده دارند.

به گفته درکتر ریچارد ویلکرسون (Richard Wilkerson)، از انجمن تحقیقی رویا، میگوید: رویاها به ما امکان میدهند در شرایطی تازه به بازی و تجربه بپردازیم و راه حلهایی نو به دست آوریم ، آنها امکان کشف مکانهایی نامتعارف در زندگی و تمرین رفتارهای جدید را در اختیار ما قرار میدهند.

رویا یک منبع غنی خلاقیت، توانایی برقرار کردن ارتباطات تازه و غیرمنتظره است ، کاری که ما همیشه هنگام خواب دیدن انجام میدهیم.

به گفته دکتر ارنست هارتمن (Ernest Hartmann) استاد روانشناسی و نویسنده کتابهای متعدد در رابطه با خواب و رویا : "در رویا ارتباطات بسیار ساده تر، گسترده تر و آزادانه تر از هنگام بیداری انجام میشوند.

او می افزاید : این ارتباطات، اتفاقی نیستند بلکه توسط اولویت ها و دلواپسی های احساسی خواب بیننده هدایت میشوند و این امکان وجود دارد که در خواب به بینش هایی جدید درباره روابط خصوصی خود رسیده یا به ایده های هیجان انگیز و جدیدی دست یابیم.

هنرمندان متعددی چنین پدیده ای را تجربه کرده اند: پل مک کارتنی Paul McCartney هنگامی که بیدار شد، موسیقی ترانه بسیار مشهور Yesterday را در ذهن داشت.

دیوید کان (David Kahn) استاد دانشگاه پزشکی هاروارد در این باره میگوید: ذهن بیدار به طور محدود و در یک چهارچوب تعریف شده تفکر میکند اما ذهن در رویا، هیچ محدودیتی ندارد ، این گفته میتواند توضیحی بر این امر باشد که راه حل های مشکلات نگران کننده معمولا در خواب به ذهن ما میرسد.

بیش از هرچیز، رویاها میتوانند در روبرو شدن با موانع احساسی به یاری ما بیایند.

مارلین کانتور (Marlene Cantor) در انستیتوی می (May Institute) متوجه شد که در رویاهای زنان میانسال، موضوعاتی تکرار شونده وجود دارد.

یکی از این زنان هر شب خواب رفتن به خانه ای محتاج به تعمیر را میدید و این خانه به تدریج اطراف او فرو میریخت و یک شب، او شاهد فرو ریختن سقف بود ، او در یک شب دیگر خواب دید که دختر جوان و زیبایی از خانه مذکور بیرون دویده و به سمت مسیری پر از اتوموبیل هایی رفت که با سرعت حرکت میکردند ، او هنگامی که دختر در آغوشش مرد به شدت گریست.

این زن هنگام تعریف رویاهایش، چنین نتیجه گیری کرد که اولین منظره رویایی میتواند نمادی باشد که از وحشت او از بدن رو به پیری اش سرچشمه میگیرد و شاید هنگام گریستن بر مرگ دختر جوان، او عزادار خود جوانترش بوده است.

کانتور میگوید: اکثر این زنان قبلا هرگز با کسی ، نه خانواده و نه حتی روانکاو ، درباره احساسات خود به معنای واقعی صحبت نکرده بودند ، تعریف کردن رویاها، برای آنان احساس آرامش بسیاری به دنبال داشت که از خارج شدن از سکوت و انزوا نشأت میگرفت.

ما، چه رویاهایمان را تعریف کرده و یا آنها را در خلوت مورد بررسی قرار دهیم، همه میتوانیم به خوبی در میان قدرت آنها بیدار شویم.

رویاها، در میان تنش و درهم ریختگی زندگی روزمره، میتوانند به ما در کشف مهمترین اولویتها کمک کنند.

چگونه از رویاهایمان استفاده کنیم

• رویاهایتان را ثبت کنید :

به جای ورود عجولانه به کارهای روزمره، هر روز صبح 15 دقیقه برای اندیشیدن به رویاهای شب گذشته و یادداشت کردن آنها کنار بگذارید ، اگر رویای خود را به یاد نمی آورید، اولین احساسات و افکار خود در زمان بیدار شدن را یادداشت کنید ، این کار پیامی برای خود رویابین شما ارسال میکند :من آماده شنیدن هستم.

• در زمینه خواب دیدن، دوستی پیدا کنید : 

کسی که رویاهایتان را با هم درمیان بگذارید ، هنگامی که او خوابش را برایتان تعریف میکند، از وی بپرسید که هنگام بیداری چه حسی داشته است (خشم؟ خونسردی؟ هیجان؟) و اینکه از نظر او این رویا درباره آینده چه میگوید؟ هنگامی که نظر خود را درباره خواب او بیان میکنید، بگویید:"اگر من این خواب را دیده بودم..." به این ترتیب، شما بدون اینکه قدرت خواب بیننده را تغییر داده باشید، نظر خود را بیان کرده اید.

• وارد عمل شوید :

اگر در خواب دیده اید که محل کارتان مانند کشتی تایتانیک در حال غرق شدن است، شاید زمان آن رسیده باشد که رزومه خود را بازبینی کنید ، اگر خود را در خانه ای ایده آل دیدید و هنگام بیدار شدن، ناخشنود شدید، به گام هایی فکر کنید که بتواند زندگی واقعی شما را به زندگی رویایی نزدیک کند.

عمق خواب میزان خواب آلودگی است که آن را می‌توان با ثبت الکتروآنسفالوگرام، حرکت های چشم، فشارخون و ضربان‌های قلب سنجید.

از شروع خواب تا عمیق ترین مرحلهٔ آن بین سه تا پنج مرحله فاصله است و رویا در مراحل خواب سطحی اتفاق می افتد ، معمولاً به هنگام خواب رفتن، نظام منطقی افکار به هم میریزد، تصاویر بینایی از ذهن میگذرد و به دنبال این مرحله، عبوری سریع به خواب عمیق دیده میشود که به عمیق ترین سطح خواب در تمام طول شب می رسد.

این خواب، بین بیست تا سی دقیقه به طول می‌انجامد ، آنگاه خواب به تدریج سبک میشود، هفتاد دقیقه پس از به خواب رفتن، خواب به سطحی‌ترین حالت خود میرسد و در طول این مرحله خواب سبک، نخستین مرحله رویای شبانه شروع میشود و بین پنج تا ده دقیقه به‌طول می‌انجامد.

به دنبال‌ این مرحله، یک مرحله خواب عمیق‌تر آغاز می شود که سومین ساعات خواب را به دورهٔ دوم طولانی‌تر رویا و خواب سطحی‌تر متصل میکند و دوره سوم رویا، در پنجمین یا ششمین ساعت خواب اتفاق می‌افتد و بیست تا سی دقیقه به طول می‌انجامد.

در هفتمین ساعت خواب دوره دیگری‌ از خواب سبک و رویا موجود است که حدود یک ساعت طول میکشد.

ثبت حرکات کرهٔ چشم، نشان دهندهٔ فعالیت رویا است و چشم‌ها در طول خواب، معمولاً حرکات آهسته ای دارند. 

کرهٔ چشم در این حرکات به بالا و داخل چرخش دارد، گاهی ناگهان، مجموعه‌ای از حرکات سریع چشم در محور افقی یا بالا و پایین ملاحظه می‌شود که ممکن است بیست دقیقه یا بیشتر، به طول انجامد. ا

ین مرحله هم‌زمان با‌‌ رویا است زیرا هم‌زمان با حرکات سریع چشم، فعال شدن هیپوفیز نیز دیده می شود.

خواب طبیعی به چهار مرحله تقسیم میشود که خواب‌شناسان، هر یک را با تغییرات خاص الکتروآنسفالوگرام مشخص می کنند.

ویژگی الکتروآنسفالوگرام در حالت بیداری، وجود امواج آلفا به تعداد ۸ تا ۱۲ موج در ثانیه و فعالیت با توانش پایین و بسامدهای متغیر است.

با شروع خواب آلودگی امواج آلفا ناپدید می شوند و مشخصهٔ مرحلهٔ اول که سبک‌‌ترین مرحلهٔ خواب است فعالیت با توانش پایین و ناهم ‌زمانی میباشد که به‌ندرت با فعالیت منظم ۶ موج در ثانیه و با‌ ولتاژ پایین همراه میشود.

مرحلهٔ دوم که چند دقیقه پس از مرحله اول آغاز میشود و ویژگی آن تکرار فراوان نقش‌های دوکی موج در ثانیه است که دوک‌های خواب نام دارند.

دیگر ویژگی مرحله دوم، امواج سوزنی پرتوان و مجموعه های ترکیبی است که به فاصله چند دقیقه دیگر امواج دلتا با توانش بالا با برگشت ۵/۰ تا ۲ موج در ثانیه ظاهر میشود که مشخصه مرحلهٔ سوم است.

مرحلهٔ چهارم، هنگامی است که امواج دلتا، قسمت بیش‌‌تری از نوار را پر میکند.

خواب، نوسان خاصی را سیر میکند که شامل چهار یا پنج دوره است و هر یک با ظهور مراحل دوم، سوم و چهارم خواب که به مرحله ای شبیه مرحله اول باز میگردد، مشخص میشود.

این دوره ها با فعالیت رویا همراه است و ویژگی آن حرکات سریع چشم است و خواب با حرکات سریع چشم، خواب ناراست یا خواب متناقض نما نامیده میشود که باالکتروآنسفالوگرام کم ولتاژ و ناهم‌زمان همراه است.

در این مرحله حرکات چشم ها سریع است، تونوس ماهیچه ها از بین میرود و تعداد ضربان قلب و تنفس افزایش میابد و بی نظم میشود، فشار خون افزایش میابد و ترشح هورمون رشد بدون تغییر باقی میماند.

فعالیت رویا در این مرحله با خواب های مختلف مشخص میشود ، به طور معمول در جریان خواب شبانه، چهار یا پنج مرحله رویا وجود دارد که جمع زمانی آن ها یک ساعت و نیم میشود که اندکی بیش از ۲۰ درصد تمامی زمان خواب است.

نخستین مرحلهٔ رویا تقریباً ۹۰ تا ۱۰۰ دقیقه پس از شروع خواب روی میدهد و این امر هر ۹۰ دقیقه یک بار در طول خواب تکرار میشود و خواب هم ‌زمان را میتوان، بر مبنای عمق به چهار مرحله از خفیف ترین تا عمیق ترین طبقه بندی کرد.

خواب بدون حرکات سریع چشم را خواب اصیل میگویند که دارای امواج آهسته است ، دوک های خواب و مجموعه‌های ترکیبی با الکتروآنسفالوگرافی شناخته میشوند و در این نوع خواب، چشم ها حرکات سریع ندارند، رویاها کم، مبهم و مقطع است و قابل یادآوری نیستند.

رویا، در اصطلاح روان شناسی خواب، تجربهٔ تصاویر، صداها، افکار، عواطف و احساساتی است که در عالم واقع وجود ندارند ، رویا در حالت خواب با حرکات سریع چشم پدید می‌آیند.

رویاها یک محتوای ظاهری دارند که از رویدادهای روز قبل یا زندگی شخص مایه میگیرد و خود معنی و مفهوم مهمی را دربرندارد و هر رویا یک محتوای نهفته نیز دارد که با وادار کردن شخص به تداعی آزاد رویا، درباره محتوای ظاهری به دست می‌آید.

فرآیندهای متعددی که در رویا اتفاق می‌افتد در مجموع پرداخت رویا نام دارند.

فرآیند تراکم حالتی است که در آن، قسمت هایی از بدن و شخصیت افراد مختلف در یک شخص ادغام شده و وارد رویا میشوند.

جا‌به‌جایی رویا فرآیند دیگری است که در آن اتفاقات با یکدیگر جایگزین میشوند ، در رویا، افکار در قالب تصاویر و نمادها و به طور زنده ظاهر میشوند.

زیگموند فروید بیش از دویست نماد خواب را که از نظر او در تمام عالم معنای یکسان دارند معرفی کرد.

در هنگام بیدار شدن، ممکن است رویاها یادآوری شوند و یا دوباره دست‌کاری شوند که به آن پرداخت ثانوی رویا گفته میشود ، برای تحلیل رویاها باید رویاها را پس از بیدار شدن ثبت کرد تا مورد پرداخت ثانوی یا فراموشی قرار نگیرند.